Het Nederlandse startupklimaat: Is veroudering slechts een ziekte?

Tosca Abrahams
Tosca Abrahams

Een belangrijk onderwerp binnen Nederlandse startups is innovatie in de gezondheidszorg. Is veroudering binnen kort slechts een ziekte?

Door middel van de huidige technologieën lijken de grenzen van ons leven steeds verder te vervagen. Het ‘eeuwige leven’, lijkt dan ook steeds dichterbij te komen. Volgens Aubrey de Grey, Brits biomedisch gerontoloog en bio-informaticus aan de afdeling genetica van de Universiteit van Cambridge is ‘veroudering’ dan ook slechts een ziekte. Volgens Grey kun je namelijk niet voorkomen dat je wordt overreden door een vrachtwagen, maar kun je de dood door veroudering (in de toekomst) wel verhelpen of voorkomen.

Grey is niet de enige die denkt dat veroudering slechts ‘een ziekte’ is. Ook de startup Unity Biotechnology denkt door middel van een nieuwe technologie binnenkort de cellen die voor de veroudering van het lichaam zorgen, uit het lichaam te kunnen verwijderen.

Unity Biotechnology is een van de vele startups binnen de ‘biotech-industrie’ die Nederland rijk is. Onder biotechnologie werd eerder het inzetten van micro-organismen voor de productie van producten als bier, wijn en medicijnen verstaan. Tegenwoordig wordt biotech ook wel gebruikt als verzamelnaam voor genomics, medische biotechnologie en genetische modificatie.

Unity Biotechnology is echter niet het enige Nederlandse succes in de biotech. De Nederlandse biotech-startups doen het zo bizar goed dat ze steeds vaker voor miljoenen en soms zelfs voor miljarden euro’s verkocht. Zo werd bijvoorbeeld het Nederlandse ThromboDx voor 70 miljoen euro verkocht aan het Amerikaanse Illumina en werden het Nederlandse Acerta Pharma en Deczma Pharma voor miljarden euro’s overgenomen door buitenlandse spelers.

Volgens Annemiek Verkamman, directeur van Hollandbio, doet Nederland het zo goed omdat er uitstekend onderzoek wordt gedaan door universiteiten en medische centra. Uit deze onderzoeken komen daarna vaak ideeën voort die de basis kunnen zijn voor een startup. Maar waar houden deze startups zich dan precies mee bezig? En is dat ook gunstig voor ons?

Gepersonaliseerde medicatie

In mei 2007 werd door het Human Genome Sequencing Center in Houstan Texas voor het eerste het hele DNA van een persoon vastgelegd. Hier deden ze vier maanden over en dit koste ongeveer 1 miljoen dollar. Nu, 9 jaar later, doen laboratoria hier niet langer dan een week over en kost het ongeveer 1000 euro.

DNA is nog steeds een van de belangrijkste onderwerpen in de biotech omdat er aan de hand van genetische data oorzaken van ziektes kunnen worden ontdekt die tot medische doorbraken kunnen leiden. Eén van de meest interessante ontwikkeling is momenteel precision medicine. Bij precision medicine, ook wel ‘gepersonaliseerde medicatie’ genoemd, wordt er aan de hand van genetische data gekeken naar de individuele verschillen tussen mensen.

2Steinberger_850x550-bi

Ten eerste is dit behoorlijk interessant omdat bepaalde genen kunnen voorspellen hoe groot de kans is op een (erfelijke) ziekte. Ten tweede is dit erg interessant omdat met de informatie over genen te bepalen is hoe er op bepaalde medicatie gereageerd wordt. Bio.logis is een (internationale) tool die deze twee combineert: genetische data met informatie die er bekend is over de werking van medicatie op bepaalde genen. Volgens Steinberger, de ontwikkelaar, is het bestuderen van het menselijk genoom en het verwerken van de informatie in de tool goedkoper dan het constant verstrekken van niet werkende medicijnen.

Medicijn-ontwikkeling

Naast het koppelen van medicijnen aan persoonlijke informatie, zijn er ook vele (Nederlandse) startups bezig met het ontwikkelen van nieuwe medicijnen. Een ziekte die hierbij hoog bovenaan staat is kanker. Christal Therapeutics is een Nederlandse startup die sinds 2011 bezig is met verschillende onderzoeken over de werkzaamheid en veiligheid van nano-medicijnen. Eind 2014 wisten ze uiteindelijk een investering van 6 miljoen euro binnen te slepen waarmee ze nieuwe medicijnen tegen onder andere kanker en chronische ontstekingsziekten willen ontwikkelen.

De startup wil dit doen door bestaande medicijnen in te sluiten in kleine polymeer nano-bolletjes. Hiermee moet het medicijn beter verdeeld worden door het lichaam en het geneesmiddel selectief vrijgegeven worden op de gewenste plek, zoals bijvoorbeeld in een tumor. Het op de markt brengen van deze (nog) experimentele medicijnen is vaak erg lastig door ingewikkelde wetgeving, terwijl deze medicijnen misschien wel de gouden oplossing voor patiënten met een dodelijke ziekte zijn.

De startup MyTommorows is dan ook begonnen uit een frustratie van een groep mensen die allemaal een geliefde hebben die aan een dodelijke ziekte lijdt of is gestorven. MyTomorrows maakt het mogelijk om medicijnen die nog niet zijn toegestaan op de markt, wel beschikbaar te maken voor patiënten die zijn uitbehandeld. De startup verdient er daarna pas iets aan als de medicijnen ook echt op de markt komen.

Vaststellen van ziekten

Ook voor het testen van medicijnen zijn steeds effectiever oplossingen. De startup Mimetas wil het testen op proefdieren vervangen door speciale chips die de menselijke organen nabootsen. Zo hoeven de proefdieren niet meer te lijden, maar nog belangrijker: het testen van medicijnen is zo veel effectiever.

Door het precies nabootsen van de belangrijkste cellen in precies dezelfde structuur zoals ze in organen zitten, heb je een van de meest realistische modellen van een menselijk orgaan waarop daarna medicijnen getest kunnen worden. Naast het ontwikkelen en testen van nieuwe medicijnen maken de nieuwe technologieën het ook mogelijk om het vaststellen van ziekten gemakkelijker en sneller te maken. De Nederlandse startup SkinVision heeft bijvoorbeeld een app ontwikkeld die huidkanker kan detecteren aan de hand van een foto.

Ook ThromboDx is bezig met een nieuwe technologie die aan de hand van slechts een druppel bloed kan vaststellen of een patiënt de ziekte kanker heeft. Door te kijken naar de bloedplaatjes kan de startup achterhalen om welke soort kanker het gaat en of er sprake is van uitzaaiingen. ThromboDX is één van de voorbeelden van startups die in zijn geheel is overgenomen door een groot farmabedrijf.

Preventieve zorg

Een van de voordelen persoonlijke medicatie, waar in het begin van dit artikel over werd gesproken is dat bepaalde genen kunnen voorspellen hoe groot de kans is op een (erfelijke) ziekte is. Hiermee kan een soort van preventieve zorg worden aangeboden aan (toekomstige) patiënten.

Hendrik-Jan Grievink, van Next Nature Network, introduceerde een zelfde soort concept: de LIFE+. De LIFE+ is een chip die in een lege holte van een getrokken verstandskies geplaatst kan worden. Op de chip kunnen bijvoorbeeld medische voorkeuren gezet worden (wel of niet reanimeren, allergieën en donorregistratie). Ook kan de chip op elk moment van de dag suggesties of advies geven om bijvoorbeeld meer te bewegen.

Maar ook namen als Google, Apple en Samsung houden zich bezig met de ontwikkeling van preventieve zorg. Zo houden wetenschappers van Life Science (onderdeel van Google’s moederbedrijf Alphabet) zich bezig met innovaties als een pil die met behulp van nanotechnologie kankercellen kunnen opsporen waarmee ze je daarna tijdig kunnen informeren op de kans op genezing of verdere uitzaaiing kunnen voorkomen. Ook worden er bijvoorbeeld contactlenzen ontwikkeld die de bloedsuiker kunnen meten, dat diabetespatiënten tijdig kan waarschuwen wanneer er onregelmatigheden optreden.

De techniek en natuur lijken zich steeds meer te vermengen, waardoor er ook steeds meer ethische dilemma’s ontstaan. Zo loopt er momenteel bijvoorbeeld de discussie of NIPT, de prenatale test die het syndroom van Down kan vaststellen vergoed moet worden door zorgverzekeraars. En zou jij het willen weten wanneer je bijna 100 procent kans hebt op het krijgen van borstkanker, maar daar nog steeds geen medicijn voor is?

Twee Nederlandse gezondheidsstartups lichten we deze week verder uit: MyTomorrows en CleVR.

Het Nederlandse Startup Klimaat: HealthTech